راهنمای کاربردی
راهنمای ساده پرامپت‌نویسی برای هوش مصنوعی
چطور خواسته‌تان را طوری بنویسید که هوش مصنوعی بهترین جواب را بدهد. با مثال‌های خوب و ضعیف و توضیح ساده اینکه چرا یکی بهتر از دیگری است.
«پرامپت» یعنی همان متنی که شما به هوش مصنوعی می‌نویسید؛ سؤال یا درخواستتان. این نکته‌ها برای کار با هر دستیار هوش مصنوعی (مثل چت‌جی‌پی‌تی، جِمینای و کلود) یکسان است. نکته ساده این است: هرچه خواسته‌تان روشن‌تر باشد، جواب بهتری می‌گیرید. این راهنما بدون هیچ اصطلاح فنی به شما نشان می‌دهد چطور این کار را انجام دهید.
یک پرامپت خوب معمولاً این چهار چیز را دارد
- ۱ زمینه بدهیدبگویید موضوع چیست و برای چه کسی است.
- ۲ دقیق بگویید چه می‌خواهیدخواسته‌تان و اندازه‌اش را روشن کنید.
- ۳ قالب جواب را مشخص کنیدفهرست، جدول، ایمیل یا تعداد کلمه‌ها.
- ۴ در صورت نیاز، نمونه نشان دهیداگر سبک خاصی می‌خواهید، یک مثال بدهید.
نکته‌های کلی برای نوشتن پرامپت خوب
۱. روشن و دقیق بنویسید
- خواسته یا سؤالتان را همان اول و روشن بگویید.
- هرچه لازم است هوش مصنوعی بداند تا خوب کمکتان کند، برایش توضیح دهید.
- کارهای بزرگ را به چند قدم کوچک‌تر بشکنید.
«در تهیه یک ارائه کمکم کن.»
«برای جلسه فروش فصلی‌مان به یک ارائه ۱۰ اسلایدی نیاز دارم. این ارائه باید فروش فصل دوم، پرفروش‌ترین محصولات و هدف‌های فروش فصل سوم را پوشش دهد. لطفاً یک طرح کلی بده و برای هر اسلاید نکته‌های اصلی را بنویس.»
۲. یک نمونه نشان دهید
- اگر می‌دانید جواب را چطور می‌خواهید، یک نمونه از همان نشان دهید.
- برای قالب یا سبک خاص، بهترین کار این است که یک مثال جلوی چشم هوش مصنوعی بگذارید.
«یک ایمیل حرفه‌ای بنویس.»
«می‌خواهم برای یک مشتری درباره تأخیر پروژه ایمیل بنویسم. این نمونه‌ای است که قبلاً فرستاده‌ام:
«[مشتری] گرامی،
امیدوارم حالتان خوب باشد. خواستم شما را در جریان پیشرفت [نام پروژه] بگذارم. متأسفانه به مشکلی برخوردیم که تحویل پروژه را حدود دو هفته عقب می‌اندازد. با جدیت در حال حل آن هستیم و شما را در جریان می‌گذاریم.
اگر سؤال یا نگرانی‌ای دارید، حتماً بگویید.
با احترام،
[نام شما]»
کمکم کن ایمیل تازه‌ای با همین لحن و ساختار بنویسم، اما برای وضعیت حالا که به‌خاطر مشکل تأمین کالا یک ماه تأخیر داریم.»
۳. بخواهید گام‌به‌گام فکر کند
- برای کارهای پیچیده، از هوش مصنوعی بخواهید «گام‌به‌گام فکر کند» یا «دلیلش را توضیح دهد».
- همین درخواست ساده معمولاً جواب را دقیق‌تر و کامل‌تر می‌کند.
«چطور بهره‌وری تیمم را بالا ببرم؟»
«می‌خواهم بهره‌وری تیمم را بهتر کنم. گام‌به‌گام و با در نظر گرفتن این چهار مورد به آن فکر کن:
۱. چه چیزهایی الان جلوی بهره‌وری را می‌گیرد (مثلاً جلسه‌های زیاد، اولویت‌های نامشخص)
۲. چه راه‌حل‌هایی هست (مثلاً مدیریت زمان، ابزارهای مدیریت پروژه)
۳. اجرای هر راه‌حل چه سختی‌هایی دارد
۴. از کجا بفهمم بهتر شده است
برای هر مورد یک توضیح کوتاه بده و آخرش همه را جمع‌بندی کن.»
۴. قدم‌به‌قدم بهترش کنید
- اگر جواب اول دقیقاً آن چیزی نبود که می‌خواستید، اصلاحش را بخواهید.
- راحت بگویید: «خوب شد، ولی می‌شود این قسمت را بیشتر شبیه آن کنی؟»
«بهترش کن.»
«شروع خوبی است. لطفاً این سه تغییر را اعمال کن:
۱. لحن را ساده‌تر و صمیمی‌تر کن
۲. یک مثال مشخص اضافه کن از اینکه محصول ما چطور به یک مشتری کمک کرده است
۳. پاراگراف دوم را کوتاه‌تر کن و بیشتر روی فایده‌ها تمرکز بده تا ویژگی‌ها»
۵. از دانش هوش مصنوعی استفاده کنید
- هوش مصنوعی درباره موضوع‌های خیلی زیادی اطلاعات دارد. راحت از او توضیح یا اطلاعات پس‌زمینه بخواهید.
- باز هم زمینه و جزئیاتتان را بگویید تا جواب دقیقاً به کار خودتان بخورد.
«بازاریابی چیست؟ چطور انجامش دهم؟»
«دارم برای یک خط جدید از محصولات شوینده دوستدار محیط زیست برنامه بازاریابی می‌چینم. می‌توانی یک مرور کوتاه از روندهای امروز بازاریابی سبز بدهی؟ لطفاً این چهار مورد را بیاور:
۱. چه پیام‌هایی روی مشتری‌هایی که به محیط زیست اهمیت می‌دهند بیشتر اثر می‌گذارد
۲. از چه راه‌هایی بهتر می‌شود به این مشتری‌ها رسید
۳. چند نمونه کمپین موفق بازاریابی سبز در سال گذشته
۴. اشتباه‌هایی که باید از آن‌ها دوری کرد (مثلاً ادعای دروغِ سبز بودن)
این‌ها کمکم می‌کند مسیر بازاریابی‌مان را انتخاب کنم.»
۶. از او بخواهید نقش بازی کند
- از هوش مصنوعی بخواهید موقع جواب‌دادن، خودش را جای یک نقش یا دیدگاه خاص بگذارد.
«در آماده‌شدن برای یک مذاکره کمکم کن.»
«فرض کن تو فروشنده پارچه به کارگاه کوله‌پشتی‌دوزی من هستی. می‌خواهم برای مذاکره با تو آماده شوم تا قیمت‌ها را ۱۰ درصد کم کنم. در نقش فروشنده این‌ها را بگو:
۱. سه دلیلی که ممکن است برای مخالفت با کاهش قیمت بیاوری
۲. برای هر دلیل، یک پاسخ که من می‌توانم بدهم
۳. دو پیشنهاد جایگزین که تو به‌جای کم‌کردن مستقیم قیمت مطرح می‌کنی
بعد جاها را عوض کن و به من که خریدارم بگو بهترین راه رسیدن به هدفم در این مذاکره چیست.»
نمونه‌های آماده برای هر نوع کار
نوشتن محتوا
۱. مخاطب را مشخص کنید
- به هوش مصنوعی بگویید این متن برای چه کسانی است.
«چیزی درباره امنیت سایبری بنویس.»
«می‌خواهم یک پست وبلاگ درباره نکات امنیت سایبری برای صاحبان کسب‌وکارهای کوچک بنویسم. این‌ها خیلی با فناوری آشنا نیستند، پس متن باید:
۱. ساده و قابل‌فهم باشد و تا می‌شود از اصطلاح فنی دوری کند
۲. عملی باشد و نکته‌هایی بدهد که بشود سریع اجرا کرد
۳. جذاب و کمی شوخ باشد تا خواننده خسته نشود
لطفاً طرح کلی یک پست ۱۰۰۰ کلمه‌ای بده که ۵ نکته مهم امنیت را پوشش دهد.»
۲. لحن و سبک را بگویید
- لحن دلخواهتان را توصیف کنید.
- اگر برندتان قاعده‌ای برای نوشتن دارد، نکته‌های مهمش را بگویید.
«یک توضیح محصول بنویس.»
«کمکم کن برای صندلی اداری ارگونومیک جدیدمان یک توضیح محصول بنویسم. لحن حرفه‌ای اما گرم باشد. برند ما صمیمی، نوآور و سلامت‌محور است. متن باید:
۱. ویژگی‌های ارگونومیک اصلی صندلی را برجسته کند
۲. بگوید این ویژگی‌ها چطور به سلامت و کارایی کاربر کمک می‌کند
۳. یک اشاره کوتاه به مواد پایدارِ به‌کاررفته داشته باشد
۴. با یک دعوت به اقدام تمام شود که خواننده را به امتحان صندلی تشویق کند
حدود ۲۰۰ کلمه بنویس.»
۳. ساختار جواب را تعیین کنید
- یک طرح کلی یا فهرست از چیزهایی که باید پوشش داده شود بدهید.
«یک ارائه درباره نتایج شرکتمان بساز.»
«می‌خواهم یک ارائه درباره نتایج فصل دوم بسازم. آن را با این بخش‌ها بچین:
۱. نمای کلی
۲. عملکرد فروش
۳. جذب مشتری
۴. چالش‌ها
۵. برنامه فصل سوم
برای هر بخش ۳ تا ۴ نکته اصلی پیشنهاد بده. برای هر بخش هم بگو چه نوع نموداری (مثلاً میله‌ای یا خطی) بهتر است.»
خلاصه‌کردن اسناد و پرسش‌وپاسخ
۱. دقیق بگویید چه می‌خواهید
- بگویید خلاصه کدام بخش یا کدام جنبه سند را می‌خواهید.
- سؤال‌هایتان را روشن و مستقیم بپرسید.
- بگویید خلاصه چطور باشد: چند پاراگراف، فهرست یا هر شکل دیگر.
۲. نام سند را ببرید
- وقتی سندی را پیوست می‌کنید، با نامش به آن اشاره کنید.
۳. منبع بخواهید
- از هوش مصنوعی بخواهید در جوابش بگوید هر نکته از کدام بخش سند آمده است.
نمونه زیر هر سه نکته بالا را با هم دارد:
«این گزارش را برایم خلاصه کن.»
«یک گزارش تحقیق بازار ۵۰ صفحه‌ای با عنوان «روندهای صنعت فناوری ۲۰۲۳» پیوست کرده‌ام. می‌توانی یک خلاصه دو پاراگرافی با تمرکز بر روندهای هوش مصنوعی و یادگیری ماشین بدهی؟ بعد به این سه سؤال جواب بده:
۱. سه کاربرد اصلی هوش مصنوعی در کسب‌وکار در امسال چیست؟
۲. یادگیری ماشین چه اثری بر شغل‌ها در صنعت فناوری دارد؟
۳. گزارش به چه ریسک‌ها یا چالش‌هایی درباره استفاده از هوش مصنوعی اشاره می‌کند؟
لطفاً موقع جواب‌دادن بگو هر نکته از کدام بخش یا صفحه گزارش آمده است.»
تحلیل و نمایش داده‌ها
۱. قالب جواب را مشخص کنید
- روشن بگویید نتیجه را در چه قالبی می‌خواهید.
«داده‌های فروش ما را تحلیل کن.»
«یک فایل اکسل با نام «داده‌های فروش ۲۰۲۳» پیوست کرده‌ام. می‌توانی این داده‌ها را تحلیل کنی و نتیجه را در این قالب بدهی:
۱. خلاصه کوتاه (۲ تا ۳ جمله)
۲. شاخص‌های کلیدی:
فروش کل هر فصل
دسته محصول با بهترین فروش
منطقه با بیشترین رشد
۳. روندها:
سه روند مهم، هر کدام با یک توضیح کوتاه
۴. پیشنهادها:
سه پیشنهاد بر پایه همین داده‌ها، هر کدام با یک دلیل کوتاه
آخرش هم سه نوع نمودار پیشنهاد بده که این یافته‌ها را خوب نشان بدهد.»
ایده‌پردازی (طوفان فکری)
۱. بگویید دقیقاً چه ایده‌هایی می‌خواهید
- روشن کنید هوش مصنوعی در ایده‌پردازی چه چیزهایی را پوشش دهد.
«چند ایده تیم‌سازی بده.»
«می‌خواهیم برای تیم دورکار ۲۰ نفره‌مان چند فعالیت تیم‌سازی طراحی کنیم. می‌توانی این‌طور کمک کنی:
۱. ده فعالیت تیم‌سازی آنلاین پیشنهاد بده که همکاری را بیشتر کند
۲. برای هر فعالیت کوتاه بگو چطور به کار تیمی کمک می‌کند
۳. بگو کدام فعالیت‌ها برای این‌ها بهترند:
الف) آشنایی و یخ‌شکنی اولیه
ب) بهتر شدن ارتباط‌ها
ج) تقویت حل مسئله
۴. یک گزینه کم‌هزینه و یک گزینه گران‌تر و ویژه هم پیشنهاد بده.»
۲. جواب را در قالب مرتب بخواهید تا راحت خوانده شود
- مثلاً فهرست نقطه‌ای، فهرست شماره‌دار یا جدول بخواهید.
«گزینه‌های نرم‌افزار مدیریت پروژه را مقایسه کن.»
«سه نرم‌افزار مدیریت پروژه را در نظر داریم: Asana، Trello و Microsoft Project. می‌توانی این‌ها را در یک جدول و با این معیارها مقایسه کنی؟
۱. ویژگی‌های اصلی
۲. سادگی استفاده
۳. امکان بزرگ‌تر شدن همراه با کسب‌وکار
۴. قیمت (اگر می‌شود، طرح‌ها را نام ببر)
۵. اتصال به ابزارهای دیگر
۶. مناسب چه کسی است (مثلاً تیم کوچک، سازمان بزرگ، صنعت خاص)»
وقتی جواب آن چیزی نیست که می‌خواستید
اگر جواب هوش مصنوعی دقیق نبود یا اشتباه داشت، این سه کار معمولاً کمک می‌کند.
۱. بگذارید بگوید «نمی‌دانم»
- به هوش مصنوعی بگویید اگر از چیزی مطمئن نیست، همان را بگوید. مثلاً: «اگر مطمئن نیستی، اشکالی ندارد؛ فقط بگو نمی‌دانم.» این کار جلوی جواب‌های نادرست را می‌گیرد.
۲. کارهای بزرگ را بشکنید
- اگر کاری خیلی بزرگ است و هوش مصنوعی بعضی قدم‌ها را جا می‌اندازد یا خوب انجام نمی‌دهد، آن را به قدم‌های کوچک‌تر تقسیم کنید و در هر پیام فقط یک قدم را با او پیش ببرید.
۳. در هر گفتگوی تازه، دوباره زمینه را بدهید
- هوش مصنوعی گفتگوهای قبلی را به یاد نمی‌آورد. پس در هر گفتگوی جدید، هر چیزی را که لازم است بداند دوباره برایش بنویسید.
دو نمونه کامل: مقایسه پرامپت خوب و ضعیف
این دو نمونه چند نکته را با هم به کار می‌گیرند تا فرق پرامپت ضعیف و پرامپت خیلی خوب را روشن نشان دهند.
نمونه ۱: ساختن یک برنامه بازاریابی
«در ساختن یک استراتژی بازاریابی کمکم کن.»
«در نقش یک مشاور ارشد بازاریابی، کمکم کن یک برنامه کامل بازاریابی برای یک خط جدید از لوازم جانبی گوشی هوشمندِ دوستدار محیط زیست بسازم. مشتری‌های ما جوان‌ترها و نسل جدید هستند که به محیط زیست اهمیت می‌دهند. لطفاً برنامه‌ای بده که این‌ها را داشته باشد:
۱. بررسی بازار:
روندهای امروزِ لوازم جانبی دوستدار محیط زیست
۲ تا ۳ رقیب مهم و کاری که می‌کنند
اندازه بازار و پیش‌بینی رشد آن
۲. مشتری هدف:
توصیف دقیق مشتری ایده‌آل ما
دغدغه‌هایشان و اینکه محصول ما چطور آن‌ها را حل می‌کند
۳. برنامه فروش و تبلیغ:
محصول: ویژگی‌هایی که باید برجسته شود
قیمت: پیشنهاد قیمت‌گذاری همراه با دلیل
کانال فروش: از کجا بفروشیم
تبلیغ:
الف) ۵ راه تبلیغ، همراه با خوبی و بدی هر کدام
ب) ۳ ایده خلاقانه برای معرفی محصول
۴. برنامه محتوا:
۵ موضوع محتوایی که با مخاطب ما جور باشد
نوع محتوا (مثلاً پست وبلاگ، ویدئو، اینفوگرافیک)
۵. سنجش نتیجه:
۵ شاخص کلیدی برای پیگیری
ابزارهای پیشنهادی برای اندازه‌گیری آن‌ها
لطفاً همه را مرتب و با سرفصل و فهرست نقطه‌ای بنویس. هر جا لازم بود، دلیلت را بگو یا یک مثال کوتاه بیاور.
آخرش هم ریسک‌ها یا چالش‌های احتمالی را نام ببر و برای هر کدام یک راه‌حل پیشنهاد بده.»
نمونه ۲: تحلیل یک گزارش مالی
«این گزارش مالی را تحلیل کن.»
«گزارش مالی فصل دوم شرکتمان با نام "Q2_2023_Financial_Report.pdf" را پیوست کرده‌ام. در نقش یک مدیر مالی باتجربه، این گزارش را تحلیل کن و یک جلسه توجیهی برای هیئت‌مدیره آماده کن. لطفاً تحلیل را این‌طور بچین:
۱. خلاصه کوتاه (۳ تا ۴ جمله با نکته‌های اصلی)
۲. مرور عملکرد مالی:
الف) درآمد: مقایسه با فصل قبل و با همین فصل در سال گذشته
ب) سود: ناخالص و خالص، با توضیح تغییرهای مهم
ج) جریان نقدی: نگرانی‌ها یا نکته‌های مثبت را برجسته کن
۳. شاخص‌های کلیدی:
۵ شاخص مهم ما و وضعیت هر کدام (در قالب جدول)
برای هر شاخص، کوتاه بگو چرا مهم است و چه روندی دارد
۴. بررسی بخش‌ها:
عملکرد را برای سه بخش اصلی کسب‌وکار جدا کن
بهترین و ضعیف‌ترین بخش را با دلیل احتمالی‌اش بگو
۵. بررسی ترازنامه:
تغییرهای مهم در دارایی‌ها، بدهی‌ها یا سرمایه را برجسته کن
چند نسبت کلیدی را حساب و تفسیر کن
۶. نگاه به آینده:
بر پایه این داده‌ها، ۳ پیش‌بینی برای فصل سوم بده
۲ تا ۳ اقدام برای بهتر شدن وضع مالی پیشنهاد بده
۷. بررسی ریسک:
۳ ریسک مالی احتمالی را نام ببر
برای هر ریسک یک راه‌حل بده
۸. مقایسه با رقبا:
عملکرد ما را با ۲ تا ۳ رقیب مهم مقایسه کن (با اطلاعات عمومی در دسترس)
بگو کجا جلوتریم و کجا باید بهتر شویم
هر جا مناسب بود، از نمودار یا جدول استفاده کن. هر فرض یا برداشتی داری، روشن بگو و دلیلش را بیاور.
بعد از تحلیل، ۵ سؤال احتمالی که اعضای هیئت‌مدیره ممکن است بپرسند را همراه با پاسخ پیشنهادی بنویس.
در پایان، کل تحلیل را در یک پاراگراف خلاصه کن تا آن را به‌عنوان حرف اول جلسه استفاده کنم.»
سه گام بعدی برای پرامپت‌های حرفه‌ای‌تر
وقتی پایه‌ها را یاد گرفتید، این سه نکته کمک می‌کند جواب‌ها دقیق‌تر و برای تصمیم‌گیری آماده‌تر شوند. این‌ها مخصوصاً وقتی با دستیارهای مختلف هوش مصنوعی کار می‌کنید بیشتر به کار می‌آیند.
۱. «داده» را از «وظیفه» جدا کنید
گاهی همه چیز را در یک پیام با هم می‌گویید: هم موضوع، هم داده، هم خواسته، هم نظر خودتان، هم شکل جوابی که می‌خواهید. برای کارهای پیچیده بهتر است پیام را بخش‌بخش و مرتب بچینید:
یک پرامپت پیچیده را این‌طور بچینید
- ۱ زمینهموضوع چیست؟
- ۲ دادهچه چیزی را باید بخواند؟
- ۳ وظیفهدقیقاً چه کاری انجام دهد؟
- ۴ معیارجواب خوب از نظر شما چه ویژگی‌ای دارد؟
- ۵ محدودیتچه کارهایی نکند؟
- ۶ فرمتجواب را چطور تحویل دهد؟
۲. کمتر بگویید «کامل»، بیشتر بگویید «با معیار»
کلمه‌هایی مثل «کامل»، «عمیق»، «همه‌جانبه» و «جدی» خوب‌اند، ولی کافی نیستند؛ چون برای هر کس معنای متفاوتی دارند. به‌جای آن‌ها یک معیار روشن بدهید.
«کامل تحلیل کن.»
«تحلیل را در چهار سطح بده: ساختار، زبان، ایده و اثرگذاری. در هر سطح اول نقطه‌قوت‌ها، بعد ضعف‌ها و آخر یک نتیجه کوتاه بگو. هر جا فقط حدس می‌زنی، جدا مشخص کن.»
۳. خروجی‌ای بخواهید که بشود سنجید
در پرامپت‌های حرفه‌ای فقط نمی‌گویید «جواب بده»؛ جوابی می‌خواهید که بتوانید کیفیتش را بسنجید و بر اساسش تصمیم بگیرید.
«این را تحلیل کن و جوابت را بده.»
«در پایان بگو کدام بخش جواب مطمئن است، کدام بخش برداشت و تفسیر است، و کدام بخش به منبع یا داده بیشتری نیاز دارد.»
«سه گزینه بده و کنار هر کدام ریسک، هزینه، فایده و پیشنهاد نهایی را بنویس.»
جمع‌بندی سریع
هر وقت خواستید پرامپت بنویسید، همین چند نکته را به یاد داشته باشید:
- خواسته‌تان را روشن و دقیق بگویید.
- زمینه و جزئیات لازم را بدهید.
- قالب جواب را مشخص کنید (فهرست، جدول، تعداد کلمه‌ها).
- اگر سبک خاصی می‌خواهید، یک نمونه نشان دهید.
- برای کارهای سخت، بخواهید گام‌به‌گام فکر کند.
- اگر جواب دلخواهتان نبود، دقیق بگویید چه چیزی عوض شود.
- در هر گفتگوی تازه، دوباره زمینه را بدهید.
- برای کارهای جدی‌تر: زمینه، داده، وظیفه، معیار، محدودیت و فرمت را جدا بنویسید و خروجی‌ای بخواهید که بشود سنجید.